Dagboek van Jan Kruijs te Vriezenveen 1817-1830, toelichting:

Toelichting | Deel 1 | Deel 2 | Deel 3 | Deel 4 | Deel 5 | Deel 6 | Deel 7 | Deel 8 | Deel 9 | Deel 10 | Deel 11 | Deel 12 | Namenindex

  • Het dagboek van Jan Kruijs bestaat uit 11 delen. Jan Kruijs was schout/burgemeester van Vriezenveen tussen 1818 en 1830. De dagboekaantekeningen bevatten bijzonder veel wetenswaardigheden over het weer en de prijzen van landbouwproducten. Verder kom je aantekeningen tegen over reizen naar Sint Petersburg, familieaangelegenheden en dorpsaantekeningen over alles wat de Vriezenvener bezighield in het begin van de 19e eeuw. Branden, aanstellingen van functionarissen, kerkelijke kwesties, misdrijven etc. Het is een uniek document dat de visie weergeeft van een persoon uit de gevestigde klasse. Het dagboek loopt van 1817 tot 1830, maar bevat tussentijds wel een aantal hiaten.
  • De originele regellengte is in de transcriptie gehandhaafd, ook al komt dit de leesbaarheid wellicht niet altijd ten goede. We zijn zo dicht mogelijk bij de originele bron gebleven.
  • De transcriptie kent een aantal punten waar bij ons als scribenten soms twijfel bestaat wat juist is. Vaak is de uitgang –e of -en zo'n punt van twijfel. Staat er nu “de tarwe” of “den tarwe”. Staat er nu “zuidweste” of “zuidwesten” wind. Voor het begrip van de tekst is dit echter niet relevant. Soms was de transcriptie op dit punt een beetje giswerk. Het zelfde interpretatieprobleem speelt bij de letter “y” en “ij”. Is Jan Kruijs de puntjes op de ij vergeten of is het zonder puntjes bedoeld. Jan Kruijs is niet consequent. Zo schrijft hij zijn eigen familienaam soms wel met een ij met puntjes, meestal echter zonder puntjes, mogelijk uit gemakzucht. Wij hebben de schrijfwijze van Jan Kruijs letterlijk gevolgd bij het transcriberen. Dus met puntjes als dit er ook echt stond en zonder puntjes als Jan Kruijs de puntjes wegliet. En dan die vermaledijde hoofdletters: Jan Kruijs gebruikt te pas en te onpas hoofdletters, ook midden in woorden. Alle hoofdletters zijn letterlijk overgenomen, ook waar ze onlogisch leken.
  • Vetgedrukte woorden met betrekking tot de dagen zijn door ons aangebracht om de leesbaarheid te vergroten en via de namenindex makkelijker op naam te kunnen zoeken.
  • Temperatuur: graden worden uitgedrukt in Reamur een oude temperatuureenheid vergelijkbaar met Celsius. Indien over 'graden koude' wordt gesproken wordt bedoeld dat het vriest en met 'graden warmte' wordt graden plus bedoeld. Net zoals met Celsius; alleen de schaalverdeling is wat groffer en wijkt wat af.
  • De eenheid van gewicht die Jan Kruijs vaak gebruikt in het dagboek is “lb”. Met “lb” wordt pond bedoeld; het is een afkorting voor “libris” dat pond betekent, met dank aan Gezinus Grissen voor zijn uitleg in deze. Even hebben we getwijfeld of er niet af en toe ook "ld" stond, dat idee hebben we echter toch laten varen en consequent hebben we de afkorting "lb"overgenomen.
  • Het eerste deel van de dagboeken van Jan Kruijs heeft de tand des tijds minder goed doorstaan. Aan de randen zit nogal wat water/brandschade waardoor veel woorden onleesbaar zijn geworden. Door ons is dit vaak aangevuld met (delen van) woorden waarvan wij menen dat ze juist zijn. Dit is dan met haakjes aangegeven. Bij twijfel aangevuld met een vraagteken.
  • Tenslotte kom je bij het transcriberen allerlei oude woorden tegen, waarvan de betekenis onbekend, dan wel onduidelijk is. Soms zijn de betekenissen te achterhalen. Zo is een guste een nog niet gekalfde koe, maar wat een schuimer is? Vaak valt slechts naar de betekenis van woorden te gissen.
  • Bij elk deel is een alfabetische namenlijst gevoegd met een verwijzing naar de datum van dagboekaantekening.
  •  

    Amsterdam, Hasselt 2009. Frans Harwig en Erik Berkhof.